بانکداری الکترونیک  

پيشگفتار :

توسعه چشم گير فن آوري اطلاعات و ارتباطات و گسترش آن در بازارهاي پولي و مالي جهان ، علاوه بر تسهيل امور براي مستريان بانكها ، روشهاي جاري بانكداري را نيز متحول كرده است.

به طور كلي مي توان گفت بانكداري الكترونيك عبارت است است : از فراهم آوردن امكاناتي براي كاركنان و مشتريان به منظور افزايش سرعت م كارايي در ارايه خدمات بانكي و همچنين فرآيند هاي بين شعبه اي و بين بانكي در سراسر دنيا و ارايه امكانات سخت افزاري و نرم افزاري به مشتريان كه با استفاده از آنها بتوانند بدون نياز به حضور فيزيكي در بانك ، در هر ساعت از شبانه روز از طريق كانال هاي ارتباطي ايمن و با اطمينان، عمليات بانكي دلخواه خود را انجام دهند. به عبارت ديگر مي توان كفت بانكداري الكترونيك موجي از آينده است و از لحاظ سهولت و هزينه هاي مبادلات تجاري ، فوايد بسياري براي مصرف كنندگان به همراه دارد.


 

مقدمه :

بانك داري الكترونيك چيست ؟

بنكداري الكترونيكي عبارت است از استفاده از فن آوري هاي پيشرفته نرم افزاري ، سخت افزاري و مخابراتي براي تبادل منابع و اطلاعات مالي به صورت الكترونيكي كه باعث كم كردن حضور فيزيكي مشتري در شعب بانكها شود .به عبارت ديگر ، بانكداري الكترونيكي ارايه كليه خدماتت بانكب به صورت الكترونيكي و از طريق واسطه هاي ايمن و بدون نياز به حضور فيزيكي مشتري مي باشد . در واقع اين نوع بانكداري اوج استفاده از فن آوري اطلاعات در جهت حذف دو قيد زمان و مكان از خدمات بانكي است .

بانك و بانكداري الكترونيكي به عنوان زير ساخت هاي اساسي كسب و كار الكترونيكي در جوامع اطلاعاتي از اهميت بسيار زيادي برخوردارند. از اين توسعه كمي و كيفي محصولات و خدمات مبتني بر فنآوري اطلاعات در ساختار بانك ها مي تواند باعث افزايش كارآيي و رقابت هاي بانكي شود و در نهايت موجبات رضايتمندي مشتريلن را فراهم آورد.

در بانكداري پيشرو در خدمات بانكداري الكترونيك، سيستم هاي جزيره اي ، يكپارچه مي شوند از اين رو مدريريت اطلاعات و مديريت ارتباط با مشتريان بهبود مي يابد كه اين امر رضايت مشتريان ، صرفه جويي در هزينه ها و نهايتاً در آمد بيشتر براي بانك ها را به همراه خواهد داشت اما ، قبل از اقدام به ايجاد و پياده سازي سيستم بانكداري الكترونيك بايد امكان پذير بودن آن را در رابطه با مسائل فني ، اقتصادي،مالي و نيروي انساني مورد توجه قرار داد.

توسعه شگفت انگيز فناوري اطلاعات و ارتباطات و گسترش آن به بازار هاي پولي و مالي علاوه بر تسهيل امور براي مشتريان بانك ها،روش هاي جاري بانكداري را نيز دچار تحول كرده است. درسال هاي گذشته تحولات چشم افزايي در نظام بانكداري به وجود آمده است كه مي توان اين تحولات را به 4 دسته تقسيم كرد ، در هر دوره تا حدودي رايانه و نرم افزار ها (soft qares ) جايگزين انسان ها و كاغذ شده اند و فناوري، امكان داشتن سرعت ، كيفيت، دقت، هزينه و تنوع خدمات را در اختيار بانك ها قرار داده است .

 

‏ا- عمليات پشت باجه :این دوره که شروع کاربرد رایانه در بانک ها است، با استفاده از رایانه های مرکزی main frame))، اطلاعات و اسناد کاغذی تولید شده در شعبه های بانک به مرکز ارسال و پردازش بر روی آن ها انجام می شود. در این دوره کاربرد اصلی رایانه محدود به ثبت دفاتر و تبدیل کاغذ به فایل های رایانه ای است. فن آوری اتوماسیون پشت باجه ( back office automation ‏) که در سال 1960 ‏رواج یافته بود، این امکان را در اختیار بانک ها قرار داد تا دفاتر و کارت ها از شعبه ها حذف و گردش حساب ها در پایان هر روز کاری به مرکز ارسال شود. در این دوره اتوماسیون بانک ها تاثیری بر رفاه مشتریان نداشت و تنها تاثیر آن ایجاد دقت و سرعت در موازنه حساب ها بود.

2- عمليات جلوي باجه: این دوره از زمانی آغاز شد که کارمندان بانک ها، عملیات بانکی را به صورت الکترونیکي و در حنور مشتري ثبت و دنبال می کنند. در سال های پایانی دهه 970 ‏ا امکان انتقالon-line اطلاعات به وسیله شبکه های کامپیوتری فراهم شد، در این دوره کارمندان بانک ها قادر شدند به صورت on-line به حساب های مشتریان دسترسی داشته باشند و عملیات نقل و انتقال پول را در حضور مشتری و به وسیله رایانه های موجود انجام دهند. در نک و با ورود اطلاعات و گردش حساب ها از راه شبکه های رایانه ای صورت می گرفت و تنها نیاز به استفاده انبوه از کاغذ تا حدودی برطرف شد و بانک ها به سوی paper less  ‏شدن گام برداشتند. به علاوه در این دوره با توجه به یکبارچه نبودن نرم افز ارهای مورد استفاده در شعب برای عملیات های بانکی، نیاز به کار شناسان فنی رایانه در بانک ها افزایش یافت.

3- دسترسي مشتريان به حساب ها: در این دوره که از اواسط دهه 80 ‏آغاز شد؛ امکان دسترسی مشتریان به حساب هایشان فراهم شد و آنها می توانستند با استفاده از تلفن و یا دستگاه های خود پرداز (teller machine)  و استفاده از کارت های هوشمند و رایانه های شخصی به حسا بشان دسترسی پیدا کنند و عملیات دریافت و پرداخت، نقل و انتقال وجوه را به صورت الکترونیکی انجام دهند. در این دوره عملیات بانکی به صورت دستی _ الکترونیکی تبدیل شد و مشکل یکپارچه نبودن سامانه های مکانیره تا حدودی برطرف شد و سرویس ها ی الکترونیکی ارایه شده به مشتریان افزایش یافت.

 

‏_ تاریخچه بانکداری الکترونیکی

‏هر چند اصطلاح بانکداری الکترو نیکی به مفهوم نوین آن جدیداً مطرح شده است ولی استفاده از فن آوری های الکترونیکی در انجام امور بازرگانی و تجاری به سال های قبل بازمی گردد. به عنوان مثال استفاده از کارت به جای پول در اوایل دهه 1950 ‏در کشرو آمریکا آغاز شد. در این دهه اولین کارت پلاستیکی جهت پرداخت هزینه های خرید کالا يا خدمات توسط مؤسسه أی دينرزتوليد شد.

‏از آن تاریخ به بعد استفاده از انواع کارت ها توسط مو سسات خدمات عمومی به عنوان بلیط قطار، اتوبوس و راه آهن شهري ، موسسات  مالي غير مالي نظير مخابرات ، ثبت احوال و موسسات مالي اعتباری بین المللی مثل ویزا، مستر کارت، آمریکن اکسپر س، معمول و گسترش یافت.با الکترونیکی شدن کارت ها و به کارگیری پایانه های رایانه ای در نقطه فروش ( pos ‏) در سال 1983 ‏ابعاد استفاده  ‏از کارت ها در تجارت گسترده تر شد.

‏علاوه بر کارت ها که در شکل گیری بانکداری الکترونیکی مؤثربوده اند، بکار گیری وسیع رایانه توسط شرکت های بزرگ در دهه 75 ‏میلادی نیز مؤثر بوده است. در این دهه شرکت های بزرگ و چندملیتی شبکه های اختصاصی رایانه ای بوجود آوردند تا  ‏ز این طریق بتوانند با سرعت و سهولت بیشتری اطلاعا ت تجاری را بین خود و تولید کنندگان دیگر مبادله نمایند. روش انتقال الکترونیکی داده ها را مبادله الکترونیکی داده ها (edi)  مي نامند.

‏از مبادله الکترونیکی داده ها می توان برای مخابره الکترونیکی مدارک و اسناد مانند سفارش خرید، فاکتور، اعلامیه حمل، تاییدیه وصول کالا و سایر مکاتبات استاندارد بازرگانی بین طرفین تجاری استفاده نمود. این فن آوری را همچنین می توان برای ارسال اطلاعات مالی و پرداخت های الکترونیکی بکار برد.

‏شايد آنچه بيش از همه بر بانكداري الكترونيكي تاثير گذاشت و سبب روزافزون آن شد،بوجود آمدن اینترنت بود. اینترنت شبکه بین المللی متشکل از شبکه ها و شاه راه های اطلاعاتی جهاني است. از طریق اینترنت میلیون ها رایانه به یکدیگر متصل می شوند و شبکه جهانی را به وجود می آورد. در این شبکه جهانی هر نوع کاربری یافت می شود: اثشخاص، دانشگاه ها، سازمان های دولتی، مؤسسات و شرکت های خصوصی

‏4- یکپارچه سازی سامانه ها و مرتبط کردن مشتری با کلیه عملیات های بانکی : آخرین دوره تحول در نظام بانکی زمانی آغاز می شود که همه نتایج به دست آمده از دوره های قبل به طور کامل مورد توجه قرار بگیرد و مشکلات آنها از بین برود و همه عملیات بانکی به صورت الکترونیکی و یکپارپه انجام شود. شرط ورود به این مرحله وجود امکانات و بسترهای مخابراتی و ارتباطی نوین و مطمئن است. در این دوره داشتن نرم افزار، سخت افزار و از همه مهم تر مغز افز ارهای لازم برای توسعه و ارتقای سامانه های بانکداری در اولویت قرار داشته و در اختیار داشتن این 3 ‏فاکتور، قدرت بانک ها را رقم خواهد زد. در دوره چهارم، نظام بانکی یکبار چه این امکان را به مشتری می دهدکه از منزل یا دفتر کار خود خدمات درخواستی خود را از سامانه الکترونیکی بانک عامل خود لدریافت کند. صرفه جویی های بسیاری در این دوره انجام می شود و پول الکترونیکی به شکل واقعی خود رواج و گسترش خواهد یافت. با گسترش بانکداری الکترونیکی و رسیدن به مرحله چهارم e-banking چک الکترونیکی نیز رواج و گسترش بیشتری خواهد یافت و حجم داد و ستد بیشتری پیدا می کند.

‏فروشگاه ها، بانک ها و... هر چند در ابتدا اینترنت جهت اهداف نظامي طراحی گرديد و سپس در زمینه فعالیت های تحقیقاتی و مطالعاتی مورد استفاده قرار گرفت. ولی به سرعت نحوه استفاده از آن در امر بانکداری و تجارت شناخته شده و مورد بهرهبرداری وسیع قرار گرفت.

 بانكداري الكترونيكي با استفاده از اينترنت از دو بخش تشكيل شده است :

‏- اجرای مبادله الکترونیکی اطلاعات از طریق اینترنت

-كالا و  خدمات برا ‏ی خریداران كه به وسیله مرورگرها محصولات وخدمات را ‏دیده و خرید نمائيد.

 

‏در قرن بیستم میلادی در دهه 90 ‏به مرور، بانکداری الکترونیکی به مفهوم جدید آن از طریقي شبکه های خصوصی و عمومی و اینترنت در آمریکا آغاز شد. در سال 1994 ‏حجم معاملات تجاری به صورت الكترو نیکی در آمریکاحدود 329 ‏میلیارد دلار برآورد شده است. آمریکا آن لاین، کامپیوسرو، .پرادیگی مهم ترین شبکه های تجاری الکترونیکی در أمریکا می باشند.

‏علاوه بر کشور آمریکا، سایر کشورهای پیشرفته مثل کشورهای اروپايی و ژاپن نیز در زمینه بانکداری الکترونیکی اقدامات مشابهي را به عمل آورده اند. کشورهای تازه صنعتی شده جنوب شرقي آسیا نیز با سرعت زیادی در حال گسترش بانکداری الکترونیکی می باشند. در سال های اخیر حتی کشورهای کمتر توسعه یافته و در حال رشد نیز نسبت به مقوله بانکدار ی الکترونیکی حساس شده و در حال انجام اقداماتی در این زمینه می باشند.

‏بانکداری الکترونیکی در مؤسسات، سازمان ها و دولت ها از تقاضای روزافزون آنها برای استفاده از فن آوری رایانه در جهت بهبود بخشیدن به فرآیند کسب و کار، مبادلات با مشتریان، و مبادله اطلاعات بین موسسات مختلف و داخل خود آنها، نشأت می گیرد.

‏با توجه به مطالب ارایه شده تاریخچه بانکداری الکترونیکی را به شرح زیر خلاصه می کنیم:

‏در دهه 990 ‏ا میلادی کارت های پلاستیکی در عرصه تجارت ظهور کرد. در طول دهه 1970 با معرفی انتقال الکترونیکی وجوه (EFT) بین بانک ها بر اساس شبکه های خصوصی، بازارهای مالی دچار تغییر اساسی گردیدند. انتقال الکترونیکی وجوه(EFT) ،پرداخت های الکترونیکی همراه با اطلاعات مربوط به وجوه ارسالی را بهینه نمود.در طول سال های بعد ا ‏ز 1970و اوایل دهه 1980 بانکداری الکترونیکی در کشورهای پیشرفته به شکل پیام های الکترونیکی (مثل مبادله الکترونیکی داده ها EDI وپست الكترونيكي ) در سطح وسیعی بین شركت ها رایج شد. فن آوری پیام های الکترونیکی در حقیقت سبب شد کارهای مبتنی به کاغذ در فر آیندهای كسب و كار كاهش يابد و به دنبال آن اتوماسيون افزايش يابد موسسات به طور سنتي براي مبادلات خود از شيوه كاغذ مثل چك؛ سفارش خريد،  اسناد بارگیری و حمل استفاده می کردند که این مبادلات به شكل الکترونیکی تبدیل شد. مبادله الکترونیکی د اده ها به شرکت ها و مؤسسات اجازه می داد که اسناد موزد نیاز و اطلاعات، دستورها و مجوزها را به شکل الکترونیکی بین خود رد و بدل نمایند.

 در اواسط دهه 1980 نوع استفاده جدیدی از بانکداری الکترونیکی بین مشتریان گسترش یافت. این شیوه جدید عبارت بود از خدمات on line، که تعاملات اجتماعی جدید (مثل مکالمه و گفتگوی الکترونیکی) و اشتراک دانش و اطلاعات علمی (مئل گروه های اخبار و برنامه های انتقال فایل) را به وجود آورد.

‏در طول سال های آخر دهه 1980 ‏و اوایل دهه 1990 ‏، فن آوری .پیام های الکترونیکی به جز، تفکیک ناپذیری از جریانات کاری مؤسسات تبدیل شد که به آن سیستم های یکپارپه محاسبا تی می گفتند. این شیوه باعسز ایجاد کارایی و ا‏ثربخشی بیشتر برای مؤسسات گردید.

‏در دهه 1990 ‏اینترنت، تحولی شگرف در عرصه بانکداری الکترونیکی به وجود آورد. اینترنت موجب گردید تا بانکداری الکترونیکی به شیوه ارزان تر فعالیت های تجاری را انجام دهد. اینترنت همچنین سبب شده است تا مؤسسات کوچک تر بتوانند .پابه پای شرکت های چند ملیتی رقابت نمایند.

مزایای ایجاد بانکداری الکترونیکی

‏وقتی صحبت از مزایای بانکداری الکترونیکی به عمل می آید، در حقیقت بانکداری الکترونیکی با بانکداری سنتی مقایسه می شود. در بانکداری سنتی که بر پایه کاغذ استوار است، وارد نمو‏ن مکرر اطلاعات یکسان و واحد موجب بروز مشکلاتی می گردد که این مشکلات با استفاده از بانکداری الکترونیکی مرتفع می گردد. این مشکلات عبارتند از:

‏در بانکداری سنتی زمان زیادی صرف وارد نمودن اطلاعات تکراری و ارسال أنها می شود.

‏در بانکداری سنتی با توجه به این که داده ها به دفعات وارد سیستم می شوند، احتمال بروز خطا افزایش یافته و دقت عملیات کاهش می یابد.

‏در بانکداری سنتی به نیروی کار بیشتری برای ورود اطلاعات، .پی گیری، ارسال و غیره نیاز است. نیروی انسانی بیشتر، هزینه ها را بالا می برد در نتیجه قدرت رقابت را کاهش می دهد.عملیات دستی بر پایه کاغذ در بانکداری سنتی ضریب عدم اطمینان را بالا می برد.

‏هر چند با بهره گیری از رایانه، امروزه بسیاری از امور عملیاتی بانکداری به سیره رایانه ای انجام می پذیرد اما با وجود این باید اسناد زیادی را چاپ و طبقه بندی نمود، برای مشتریان ارسال کرد و نسخه هایی از آنها را بایگانی نمود. اسناد ارسالی برای مشتریان باید مجددأ در سیستم اطلاعاتی مدیریت آنها به طور دستی وارد شوند. اینها همه مستلزم صرف وقت و هزینه می باشد که با بکار گیری بانکداری الکترونیکی این مشکلات تا حدودی مرتفع می گردد.

‏با این توضیحات، به ویژگی ها و مزیت های بانکداری الکترونیکی می پردازیم:

1-                         در بانکداری الکترونیکی تاخیر ناشی از تهیه و ارسال مدارک از بین می رود.

2-                        در بانکداری الکترونیکی از آنجا که داده ها به دفعات وارد سیستم نمی شوند، احتمال بروز خطا کاهش می یابد.

3-                        صرفه جویی در نیروی کار به علت عدم نیاز به ورود مجدد داده ها به سیستم و کاهش هزینه آن. بررسی های علمی نشان داده است که استفاده از روشی های بانکداری الکترونیکی نسبت به بانکداری سنتی هزینه های عملیات بانکداری را بین 20‏تا 75 ‏درصد کاهش می دهد.

4-                        در بانکداری الکترونیکی به علت این که زمان های تاخیر کاهش می یابد جریان اطلاعات از روانی و اطمینان بیشتری برخوردار خواهد بود.

5-                         در بانکداری الکترونیکی وصول پیام به طور الکترونیکی و بدون وقغه به فرستنده اعلام می گردد.

6-                        بانکداری الکترونیکی محدودیت های زمانی و مکانی بانکداری سنتی را برداشته است، به عبارت دیگر تجارت را به تجارت جهانی  تبدیل کرده است. دسترسی آسان، مطمئن و سریع به اطلاعات و برقراری ارتباط با خریداران وفروشندگان از اهمیت ویژه ای برخوردار است که بابهره گیری از مبادله الکترونیکی داده ها، هزینه جمع آوری و پدازش اطلاعات کاهش می یابد و بعد مسافت بین خریدار و فروشنده از میان می رود و سرعت و صحت عملیات افزایش می یابد در نتیجه از این طریق می توان تجارت جهانی واقعی را تجربه کرد.

7-                         کاهش هزینه تمام شده کالا و خدمات : یکی از هزینه های عمده محصولات و خدمات هزینه های بازاریابی و سرویس دهی و توزیع است. در بانکداری الکترونیکی به علت پایین آمدن هزینه های بازاریابی و توزیع و برداشتن واسطه ها، قیمت تمام شده محصولات تا حدود زیادی پایین می آید.

8-                         افزایش رقابت : مسئله رقابت موضوع مهمی در بانکداری الکترونیکی به حساب می آید.بانک ها و مؤسسات مالی باید از آن استفاده کنند و اگر از این ابزار استفاده نکنند در حالی که سازمان های رقیب استفاده نمایند، دیر یا زود کنار گذاشته خواهند شد. بانکداری الکترونیکی رقابت را تشدید نموده است. زیرا تمامی بانک ها می توانند به معرفی خود و خدمات خود بپردازند.

9-                        افزایش فروش بنگاه ها و شرکت ها به علت حضور در بازارهای جدید و جهانی.

10-                  برداشتن محدودیت های زمانی برای عرضه خدمات توسط بانک ها. با استفاده از بانکداری الکترونیکی مشتریان می توانند در طول 25 ‏ساعت با عرضه کنندگان کالا و خدمات، تماس برقرار نمایند و نیازهای خود را تامین نمایند.

11-                  کاهش هزینه های اجتماعی : بانکداری الکترونیکی باعث کاهش هزینه های رفت و آمد افراد، صرفه جویی در وقت، کاهش ترافیک، کاهش آلودگی هوا، شلوغی معابر و سایر هزینه های اجتماعی می گردد.

 

سیستم های بانکداری الکترونیکی در سه سطح به مشتریان سرویس دهی می کنند:

1-                         اطلاع رسانی: این سطح ابتدایی ترین سطح بانکداری الکترونیکی و اینترنتی است0 ‏بانک، اطلاعات مربوط به خدمات وعملیات خود را از طریق شبکه های ارتباطی دولتی و خصوصی ارایه می کند.

2-                        ارتباطات: این سطح امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری را فراهم می آورد. ریسک این سطح در بانکداری الکترونیک بیشتر از سطح سنتی است.

3-                        ترانکش: این سیستم متناسب با نوع اطلاعات وارتباطات خود از بالاترین میزان ریسک برخورد ار است. در ‏این سطح مشتری در یک ارتباط متقابل قادر است تا عملیاتی چون صورتحساب، صدور چک، انتقال وجه و دریافت مانده حساب را انجام دهد.

مشکلات موجود دربانکداری الکترونیکی در ایران

‏متأسفانه هنوز بشترهای مناسب به منظور پیاده سازی بانکداری الکترونیکی در ایران فراهم نشده است.مهم ترین مسائلی که در این رابطه باید در نظر گرفته شود، عبارتنداز.

‏-  بستر مخابراتی پر سرعت برای ارتباطات اینترنتی و پشتیبانی از پروتکل ها و استانداردهای معتبر

‏- تنظیم و تصویب قوانین حقوقی مربوطه

‏- تربیت نیروی متخصص

 ‏- فرهنگ سازی و جلب اعتماد مردم

-افزایش امنیت در ارتباطات (بی سیم ، اینترنتی،تلفنی، ...)

-کاهش هزینه ها 

‏- ارایه خدمات ویژه به استفاده کتدگان

ملاک ها وشاخص های مهم جهت انتخاب بانک برتر لار باهگداری الکترو نیک

1-                        ‏ارتقا استانداردهای امنیت فیزیکی و مجازی در بانکداری الکترونیک

2-                        ‏ارتقا کیفی خدمات بانک ها بر اساس استاندار دهای بین المللی کیفیت با بهره گیری از بانکداری الکترونیکی

3-                         توسعه بومی سازی خدمات بانکی در بانکداری الکترونیکی

4-                        توسعه خدمات کاربردی بانکی مبتنی بر بانکداری اینترنتی، بانکداری موبایلی و...

5-                        ‏توسعه خدمات و روش های پرداخت الکترونیکی

6-                         ‏موفقیت در کار آفرینی با بهره گیری از فن آوری های اطلاعاتی و ارتباطی

7-                        ‏سرعت و کیفیت ارایه خدمات مبتنی بر بانکداری الکترونیکی

8-                        ‏خلاقیت برای ارایه طرح های خدمات جدید در حوزه بانکداری الکترونیکی

9-                        ‏میزان سرمایه گذاری های مستقیم و غیر مستقیم در بانکداری الکترونیکی

10-                  ‏توسعه آموزشی های منابع انسانی و فرهنگ سازی عمومی در زمینه بانکداری الکترونیکی

11-                  تلاشی برای توسعه کسب و کار و تجارت الکترونیکی

‏مقایسه بانکداری سنتی با بانکداری الکترونیکی

‏در کشورهای بیشرفته دنیا مذاکرات بین خریدار و فروشنده، سفارش خرید، تهیه بیمه نامه، انتقال پول، حمل و نقل کالا و ترخیص از گمرکات به صورت الکترونیکی پنتیبانی می شود و روشی های نقل و انتقال پول به صورت الکترونیکی و حمل و نقل کالا بر اساس درخواست های الکترو نیکی است که در این راستا بانکداری الکترونیکی از ارکان اصلی و لازمه تحقق این امر می باشد.

‏بانکداری الکترونیکی به معنای یکپارچه سازی کلیه فعالیت های یک بانک از طریق بکار گیری فن آوری نوین اطلاعات و ارتباطات، مبتنی بر فرایند های بانکی، منطبق بر ساختار سازمانی بانک ماست که امکان ارایه کلیه خدمات مورد نیاز مشتریان را فراهم می سازد.

‏أنچه که در جدول صفحه بعد ملاحظه می نمایید، مقایسه ای است یبن ویژگی های بانکداری سنتی و بانکداری نوین (الکترونیکی). در این بین آنچه که حائز اهمیت است این است که بانکداری الکترونیکی با وجود چالش هایی که برای پیشرفت و توسعه پیش روی خود دارد، می تواند به عنوان پدیده بسیار مؤثر و غیرقابل انکار، امور تجاری و مالی را برای تمامی گروه های ذی نفع تسهیل نماید.

بانکداری نوین (الکترونیکی)

‏بامکداری سنتی

-      بازار نا محدود از لحاظ مکانی

-      رقابت نامهای تجاری

-      ارایه خدمات گسترده

-      ارایه خدمات متنوع بر اساس نیاز و سفارش مشتری و نو آوری

-      بانک های چند منظوره مجهز به امکانات الکترونیکی

-      تمرکز بر هزینه و رشد درآمد

-      کسب درآمد از طریق کارمزد

-      از نظر زمانی نامحدود و 24 ساعته

-      وجود رابطه نزدیک و تنگا تنگ بین بانکی

-      به علت استفاده از رایانه ،حجم کاغذ و نیروی انسانی به شدت کاهش می یابد

-      بازار محدود

-      رقابت بین بانک ها

-      ارایه خدمات محدود

-      ارایه خدمات به یک شکل خاص

-      متکی بر شعب

-      تمرکز بر هزینه

-      کسب در آمد از طریق حاشیه سود

-      در قید ساعات اداری

-      نبود رابطه نزدیک و مرتبط(بین بانکی)

-      به علت وجود ساختار مبتنی بر کاغذ ،به تعداد زیادی نیروی انسانی نیاز دارد.

‏آنچه حائز اهمیت است ویژگی فعال و آینده نگر خصوصیات بانکداری الکترونیکی در مقایسه با بانکداری سنتی است. بانکداری سنتی بیشتر با یک دید محافظه کارانه سعی می نماید به شیوه های مختلف هزینه های بانک را کاهش دهد. در صورتی که بانکداری الکترونیکی ضمن ارایه جامع خدمات بانکی در فکر توسعه و تحول بر مبنای جلب رضایت مشتری و افزایش درآمد بر مبنای ارایه خدماتی است که در قبالش کار مزد دریافت می دارد.

‏بنابراین در بانکداری الکترونیکی هر جند که کاهش هزینه های بانکی مورد توجه قرار می گیرد بر رشد درآمد بانک از طریق ارایه خدمات متنوع تاکید می گردد.

انواع بانک ها در ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی

 الف- بانک های دوگانه (Brick-and-Click)

‏این نوع بانک ها ترکیبی از بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی می باشند . بانک ها در این روش فعالیت بانکداری مرسوم را با مراجعه مستقیم مشتریان به شعب ، همراه با ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی ( اینترنت، موبایل ، تلفن ، ...) انجام می دهند.

‏ب-بانک های مجازی (Virtual Bank)

‏بانکی است که صرفا خدمات خود را از طریق کانال های الکترونیکی بدون وجود شعبه انجام می دهند.این گونه بانک ها به دلیل صرفه جویی هایی که از هزینه های غیرمستقیم (Over head)بهره مند می شوند، معمولا ازسودی بالاتری نسبت به مورد فوق برخوردار می شوند .

اجزاي بانكداري الكترونيكي

‏1- بانکداری موبایل :

‏"بانکداری از طریق پیام کوتاه" SMS BANKING این قابلیت را دارد که به محض اجرای یک تراکنش بر روی حساب مشتری ، پیام کوتاهی بر روی تلفن همراه وی ارسال گردد و یا پس از دریافت پیام کوتاه از تلفن همراه مشتری، خدمات بانکی مورد انتظار او انجام گردد .خدمات بانکی که براساس سرویس پیام کوتاه تلفن

‏همراه ارابه می شود شامل :  

‏_ دریافت و مشاهده موجودی، انواع حساب های ارزی و ریالی در هر لحظه و به درخواست مشتری

‏_ پرداخت قبض خدمات شهری

‏- انتقال وجه

-همچنین دریافت نرخ روزانه ارز و غیره می باشد.

 

 2- بانکداری اینترنتی

‏بانکداری اینترنتی مشتریان را قادر می سازد که تراکنش های بانکی و مالی خود را به کمک اینترنت انجام دهند . در این نوع بانکداری ، اینترنت به عنوان شبکه گسترده جهانی مورد استفاده قرار می گیرد.به طور کلی طیف وظایف مالی که از طریق اینترنت قابل دسترسی است، عبارتند از:

‏1-  نمایش حساب ها و صورتحساب ها

2- انتقال وجه بین حساب ها

3-تعیین مبلغ چک

4-درخواست صدور کارت

5-درخواست صدور دسته چک

 6-پرداخت قبوض و غیره

 

3-بانکداری خانگی

‏نوع دیگری از بانکداری الکترونیک، بانکداری خانگی و یا انجام امور بانکی از منزل می باشد. در این نوع از بانکداری دسترسی به اطلاعات حساب ها و خدمات بانکی از طریق کامپیوتر های شخصی و با استفاده از یک مودم و یک خط تلفن به علاوه یک نرم افزار کاربردی مالی و یا بانکی صورت می پذیرد. نرم افز ارهای بانکداری که در رایانه های شخصی مورد استفاده قرار می گیرد به طور معمول توسط بانک ها تهیه و بین مشتريان توزیع می شود. تفاوت عمده ای که بین این نوع از بانکداری و بانکداری اینترنتی وجود دارد در نوع شبکه های مورد استفاده می باشد. در مجموع بانکداری اینترنتی به عنوان زیرمجموعه بانکداری خانگی است .

 4- خدمات بانكي مبتني بر تلويزيون

‏در این روش ارایه اطلاعات حساب های مشتريان بر روی صفحه تلویزیون آنها ارایه می شود. در سال 1997 آزمایش های علمی متعددی در مورد ارایه خدمات بانکی به خانه مشتريان از طریق تلویزیون صورت گرفته است. با به وجود آمدن تلویزیون های دیجیتالی و امکانات موجود در آن دامنه ارایه این گونه خدمات به سرعت افزایش یافته است. امتیاز عمده این نوع خدمات در این است که نیاز به استفاده از کامپیوتر های شخصی نبود و این امر  منجربه توسعه بازار اين نوع سيستم ها گرديد.. دو نمونه از این بانك ها عبار تند ازLIYED   HSBC

‏5 _ بانکداری تلفني

‏در بانکداری تلفنی مشتریان قادر خواهند بود که عملیات مالی خودشان را از طریق تلفن انجام دهند که این خدمات به دو طریق انجام می گیرد یکی بانکداری تلفنی مبتنی بر اپرا تور انسانی و دیگری به طور اتو ماتیک.

‏در بانکداری الكترونيكي مبتنی بر ابر اپراتور، یک فرد مسئول پاسخگویی و راهنمایی مشتری است که این امر به صورت شبانه روزی هزینه عملیاتی بالایی را در پي داشته و از کارایی و اثربخشی لازم برخوردار نخواهد بود اما «ر بالكداری الکترونیکی اتو ماتیک این کار از طریق یک سیستم کامپیوتری پاسخگو انجام می گیرد.

 

‏تسهیلات بانکداری تلفنی شامل موارد زیر می باشد:

1-                        بررسی مانده و گردش حساب

2-                        پرداخت صورت حساب ها

3-                        مدیریت وجوه نقد

4-                         خدمات پیام (پیام های غیر ساختاری، پیام هایی که داراي قالب مشخصی نیستند.)

5-                        انتقال وجه نقد به سایر حساب ها

 

6- سيستم هاي POS(Point OF SALE)

‏به معنی انتقال الکترونیکی وجوه در نقطه فروشی می باشد. به عبارت دیگرPOSدستگاهي است که به وسیله آن مشتری در مکان های مشخصی (مانند فروشگاه ها)و در هرزمانی کالا یا خدماتی را خریده و وجه را ‏از حساب خود در یک بانک یا مؤمسه مالی با استفاده از کارت، به حساب فر وشنده منتقل می کند. دستگاه های متداول پردازش کارت اعتباری با نام POS که شامل دستگاه کارت خوان،چاپگر ونمایشگری کوچک است به طور اختصاصی برای کار در فر وثسگاه ها طراحی و ساخته شده است. این دستگاه ها، پس از دریافت اطلاعات کارت از کارت خوان، از طریق خطوط تلفن یا اینترنت با پایانه پرداخت ارتباط برقرار کرده، اطلاعات مشتری و وضعیت حساب وی را بررسی و پس از تایید اعتبار و هویت مشتری و همچنین مانده حساب فاکتور یا رسیدی برای تایید تراکنش چاپ می کنند. مشکلات استفاده از این دستگاه ها، اختصاصی بودن و هزینه بالای تهیه و نگهداری آنها است، می فرستد و پس از دریافت فرمان های مورد نیاز را اجرا می کند.

‏دستگاه های POS در دهه هفتاد میلادی در آمریکا مرسوم شد، در دهه های هشتاد و نود میلادی دستگاه های جدید تری از POS عرضه شد و مورد استقبال مردم نیز قرار گرفت. در آمریکا و کشورهای پيشرفته  نظیر فرانسه و سرئیس این دستگاه ها را در ایستگاوهای قطار، مترو و سایر مکان ها نصب کردند. هر چند که استفاده از این دستگاه ها معمول است ولی نرخ رشد آن 1 ‏ز ATM کمتر است. کند بودن رشد این دستگاه ها به علت محدودیت های برون مرزی بانک ها، فقدان زیر ساخت های مناسب (مانند خدمات شبکه ای ملی، نارسایی های آموزش مشتریان، درگیر بودن مؤسسات مالی، مشتریان و تعداد زیادی فر وشنده به طور همزمان و...) می باشد.

‏اجزای این دستگاه شامل سخت افزار و نرم افزار است که در قسمت سخت افزاری پکیجی را برای آن تعریف کرده اند که عملیات مورد نیاز را انجام می دهد و در قسمت نرم افزاری به عنوان مدیریت راهبردی و هدایت سیستم را انجام می دهد. وظیفه ای که دستگاه POS دارد در واقع شبکه بانکی نیمه مجازی است که به عنوان جایگزین با شبکه حقیقی سیستم بانکی نقل و انتقال وجوه در بانکداری سنتی را به صورت الکترونیک و خارج از شعب بانک ها انجام می دهد. دستگاه Pos به نیابت از سیستم بانکی عملیات نقل و انتقال وجه را انجام می دهد و دارندگان کارت امکان خرید کالا، برگشت خرید در صورت انصراف از خرید و امکان اخذ موجودی را انجام دهند.

POSبا استفاده از GPRSيا تلفن معمولي

‏برای اتصال دستگاه POS در یک فر وشگاه، احتیاج به یک بستر ارتباطی بین فروشگاه و شرکت یا بانک واگذار کننده Pos است. استفاده از تلفن معمولی شایع ترین نوع خود برای فروثسگاه های کوچک با یک Posو استفاده از شبکه اختصاصی درون شهری یا گاهی برون شهري برای اتصال به تهران برای فروشگاه های بزرگ است.

‏یکی از راه های دیگر برای اتصال Posبه بانک تامین کننده آن، استفاده از جی.پی.آر.اسی و اینترنت است. از جمله مزایای استفاده از این روش می توان به موارد ذيل اشاره نمود:

‏1- به سرعت و سادگی یک Posرا بدون نیاز به خط تلفن راه اندازی می گردد.

2- ‏خط تلفن را اشغال نمی کند یا احتیاج به خط اضافه نیست. (این مزیت کاملا توسط فروشندگان و شرکت های نصب Pos محسوس و قابل توجه است).

3-  ‏وابسته به مکان نیست. تقریبا در تمام شهرهای قابل استفاده است. (حتی در تاکسی ها، تحویل دهندگان پیتزا درب منازل و فروشگاه های کوچک هم کاربرد دارد).

‏4- یکی دیگر از مزایای آن همراه بودن آن است. حتی به اشخاص دارای اعتبار نیز می توان Pos واگذار کرد و دریافت یا انتقال پول را توسط آن شخص و از هر کارت بانکی و در هر مکان میسر نمود.

مزاياي استفاده از Posبراي پذيرندگان :

1- ‏دریافت و شمارش اسکناس وجولا ندارد.

2-  ‏مشکل پول خرد برای برگشت مابقی وجوا ندارد.

3-  ‏هزینه حمل و نقل پول در پایان ساعت کاری و انتقال اسکناس به بانک وجود ندارد.

4-  پول حداكثر ظرف دو روز کاری به حساب بانکی شما واریز مي شود.

5-  ‏اسکناس یکی از عوامل انتقال آلودگی ها و بیماری هاست.

6- ‏پاسخگو و پذیرنده مشتریانی که خواهان پرداخت به وسیله کارت هستند می باشید. در حال حاضر حدود

14.000.000 ا دارنده کارت وجود دارد.

7- ‏خطر ریسک وپذیرش چک های مسروقه و تقلبی وجود ندارد.

8- ‏رسید فروش به صورت خودکار صادر می شود. مشخصات مشتری (امضاء) ک نبت می شود.

9- افزايش اعتبار فروشگاه

10 افزايش امنیت فروشگاه

11- افزايش حجم فروش و جذب مشتريان جديد

12- سرعت و دقت در واریز پول به حساب

13- دسترسي به حساب فروش روزانه بصورت On Line

14- احراز آمادگي براي فروش هاي اينترنتي در آينده E-Selling

15-  جلوگیری از سو، استفاده های احتمالی برخی از پرسنل فروشگاه

‏16- دستگاه به ازای هر خرید و پرداخت وجه یک رسید برای فر وشگاه صادر می کند. این رسید حاوی اطلاعاتی در خصوص تاریخ، مبلغ، پرداخت کننده و سریال تراکنش است. رسید را حتماً تا حصول اطمینان از واریز وجه به حساب نزد خود نگه دار ید. این رسید در مراجعات آتی و همچنین به هنگام برگشت کالا مورد اسثفاده قرار مي گيرد.

 

 

7. دستگاه خودپرداز

‏این دستگاه ها نیز پس از دریافت اطلاعات کارت از دستگاه کارت خوان داخلی، اطلاعات کارت و شماره رمز دریافت شده را توسط شبکه اختصاصی به بانک صادر کننده می فرستد و در صورت تایید، مبلغ را به مشتری می پردازد.

‏دستگاه های خودپوداز(ATM) پایانه های الکترونیکی هستند که توسط بانک ها برای تسهیل کار مشتریان بانک، در مکانهای خاصی نصب می شوند و به طور 24‏ساعته در دسترس مشتریان می باشند. دستگاه خود پرداز توسط جان شفرد بارون اختراع شد. اولین دستگاه در برابر یک شعبه بانک بار کلیز در حومه لندن نصب شد و در 27 ‏ژوئن 1967 ‏شروع به پرداخت پول کرد.

‏مئنتریان از طریق این دستگاه ها می توانند کارهای زیر را انجام دهند:

 1-  برداشت وجه از حساب

2- درخواست صورت حساب

‏3- به حساب گذ اشتن چک یا وجه نقد

‏4-  علاوه بر موارد فوق از طریق دستگاه خود پرداز (ATM) می توان بلیط هواپیما، اوراق قرضه، سهام خریداری نمود و نسبت به پرداخت صورت حساب های آب و برق و... را  ‏اقدام نمود.

‏یک دستگاه خودپرداز (ATM) می تواند به عنوان یک شعبه از یک بانک عمل کند و بسیاری از وظایف اصلی بانکداری را انجام دهد. بخش عظیمی از مبادلات با حداقل مداخله نیروی انسانی انجام خواهد گرفت. علاوه بر این، دستگاه خود پرداز به گونه ای طراحی شده است که به طور 24 ‏ساعته و بدون توقف کار می کند. با بکار گیری دستگاه خود.پرداز(ATM)در هزینه های کارکنان و بعضی از هزینه های سربار شعب بانک صرفه جویی می شود.

شبكه شتاب  

چون اينكه تبادل الكترونيكي وجوه مختص يك بامك نيست تبادل وجوه الكترونيك بين بانكها مثل مكانيزم اتاق پاياپاي سنتي شبكه شتاب وظيفه تبادل اطلاعات در سطح شبكه بانكي داخل كشور را عهده دار است در اين مركز شرايط مقررات ،آئين نامه ها و استاندارد پيامهاي تدوين گرديده است محدود خدمات اين مركز Pos يا نقطه فروش ، خودپرداز atm و pin pad و ارائه خدمات تجارت الكترونيك ( در يك كلام همان اتاق پاياني بانكداري سنتي است )

1-   سيستم پرداخت معاملات بزرگ ،انتقال وجه بين بانكها بر روي خط On line

2-    سيستم پرداخت معاملات كوچك ،از طريق كاتهاي ،خودپرداز ،Pos و بانكداري خانگي

 


پرداخت الكترونيكي

 


نتيجه گيري :

در پايان به مروري بر مزاياي استفاده از الكترونيك در كشور خصوصا بانكها مي پردازيم تا هر چه بهتر و بيشتر به تحقيق اين هدف ارماني نزديك تر شويم . همانطور كه گفته شد با اجراي صنعت الكترونيك در ادارات مخصوصا بانكها از مزايايي چون: كاهش هزينه مطبوعات ريزي و حركت متناسب بانكها و دولت براي اجراي طرحهاي اقتصادي كاهش حجم بايگاني فيزيكي دسترسي آسانتر و سريعتر به اطلاعت جلوگيري از سوء استفادههاي اقتصادي برون سازماني- با هماهنگي بانكها و ارتباط الكترونيكي آنها ديگر كسي نمي تواند از مزاياي خدماتي و تسهيلاتي چندين بانك  به طور همزمان استفاده نمايد(مانند در يافت چندين دسته چك از بانكها با وجود حدود بيست بانك دولتني و خصوصي) استفاده از خدمات يك يا دو بانك توسط مشتريان به دليل تشابه و يكپارچه بودن بانكها كاهش سوء استفاده ها و سند سازي هاي درون سازماني كاهش مراسلات و نامه نگاري در بين بانك ها و زير مجموعه آنها انعطاف پذيري زياد و سريع بانك ها در خصوص تغييرات جديد نسبت به سيستم سنتي و دستي سرعت و دقت زياد در گزارش گيري هاي درون و بروي سازماني- سرعت در انجام خواسته هاي مشتريان بانك و كاهش فوت وقت براي آنها كنترل منابع جذبي و مصارف بانكها و بطور كلي توزيع پولي در سطح كشور كزارش دهي دقيق و صحيح به مراجع ذيصلاح و ذينفع بانكي  - كاهش هزينه هاي پرسنلي در بانكها و ادارات كاهش مراجعات مردمي براي دريافت هاي نقدي و خريد هاي نقدي آنها كاهش ترافيك شهري كاهش مسافرت هاي شهري و بدنبال آن قيمت تمام شده خدمات براي مردم كاهش اصتحلاك فيزيكي بناها و ساختمان هاي اداري كاهش عوارض شهري كاهش آلودگي هواي شهري كاهش آلودگي رواني در سطح جامعه اطمينان مردم به مراكز دولتي افزايش فرهنگ اجتماعي به دليل كاهش هنجارهاي ناشي از صفوف و ترافيك هاي اداري افزايش ارتباطات اجتماعي به دليل افزايش وقت مردم و به دونبال آن افزايش حس نوع دوستي در جامعه اطلاع رساني سريع تر و كامل تر به عموم مردم با جلو گيري از اسناد جعلي ،فيزيكي در اين صنعت سبب كاهش جرم و جنايات در سطح كشور و افزايش سرعت عمل دستگاههاي مربوطه به رسيدگي مشكلات مردم دربسياري از مراكز دولتي و غير دولتي به دليل دخالت نظريه هاي فردي و سليقه هاي شخصي سبب بعضي از بي عدالتي هاي خواستهو ناخواسته گرديده كه با حضور اين صنعت بي حس سبب جلو گيري از اين نابساماني گرديده كاهش مدت زمان استفاده از نيروي انساني به دليل سرعت بالاي محاسبات و پاسخگويي به مردم اين سيستم و به دونبال آزادسازي افكار متخصص و ماهر براي ايجاد ايده ها و فناوري جديد- سرعت در پيشرفت علمي و فني كشور با حضور اين صنعت و هرجايي كه ذهن آدمي به آن خطور كند حس نياز به اين صنعت را مي توان درك كرد در صنعت،عاوم پزشكي و درماني،عمران و هر جايي كه نياز به اجراي برنامه هاي دقيق و سريع وجود داشته باشد به اميد روزي كه كشور ما نتها در اين صنعت بلكه در تمام فنون و علوم مانند اجداد گذشته اين مرزو بوم صادر كننده بزرگ و پر آوازه اي گردد.


منابع و ماخذ:

1-                        سايت www.bmi.ir

2-                        سايت www.saderbank.com

3-                        سايت www.ebg.ir

4-                        سايت بانك ملي

5-                        فصلنامه بانك صادرات

6-                        هفته نامه سپهر بانك صادرات

7-                        ويژه نامه باكداري الكترونيك

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه ششم خرداد 1387ساعت 10:30  توسط كريم   |